„Prezydent Miasta Zamość poinformował, że w chwili obecnej nie toczą się żadne prace, ani też nie wykonywane są żadne czynności, mające na celu włączenie sołectw Gminy Zamość w granice miasta Zamość”.

Pod takim zdaniem, zawartym w dokumencie podsumowującym spotkanie w zamojskim Ratuszu, jakie miało miejsce w dniu 8 października 2021 r., podpisał się Prezydent Miasta Zamość, Pan Andrzej Wnuk. Spotkanie odbyło się z inicjatywy Wójta Gminy Zamość, Ryszarda Gliwińskiego. Oprócz Wójta w spotkaniu wzięli udział Przewodniczący Rady Gminy – Pan Piotr Koczułap oraz, na zaproszenie Prezydenta, Przewodniczący Rady Miasta – Pan Piotr Błażewicz i Starosta Powiatu Zamojskiego – Pan Stanisław Grześko. Inicjując spotkanie przedstawiciele Samorządu Gminy Zamość chcieli uzyskać informacje o nowej sytuacji w relacjach Miasto – Gmina, jaką wytworzyła Uchwała nr XXXV/525/2021 Rady Miasta Zamość z dnia 30 sierpnia 2021 r.
Wspomnianą powyżej uchwałą Rada Miasta rozpatrzyła złożoną petycję, dotyczącą powiększenia granic miasta Zamość. W §1 podjętej uchwały czytamy – cytat (podkreślenie autora tekstu) „Po zapoznaniu się z petycją dotyczącą powiększenia miasta Zamość Rada Miasta uznaje petycję za zasadną z prośbą do Prezydenta Miasta o podjęcie działań zmierzających do zorganizowania konsultacji wśród mieszkańców miasta Zamość w zakresie ich stanowiska, co do powiększenia miasta. Zobowiązuje Prezydenta Miasta Zamość do przeprowadzenia konsultacji z Samorządem Gminy Zamość i Samorządem Powiatu Zamość”.
O sytuacji, jaką wywołała petycja dotycząca powiększenia granic Miasta, pisałem w kwietniowym wydaniu Biuletynu Samorządu Gminy Zamość (nr 4/143 – w wersji elektronicznej dostępny na www.gminazamosc.pl). Wówczas były to odpowiedzi na pytania zaniepokojonych doniesieniami medialnymi Mieszkańców, jakie otrzymałem poprzez skrzynkę kontaktową „zadaj pytanie Wójtowi”. W Biuletynie tym zamieszczone zostało także Stanowisko Samorządu Gminy Zamość w tej sprawie, przyjęte podczas sesji Rady Gminy Zamość w dniu 29 kwietnia 2021 r. Zachęcam do lektury wspomnianych materiałów.
Procedurę prawną ewentualnej zmiany granic Miasta i Gminy regulują art. 3, 4 i 4a ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym, a także Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 sierpnia 2001 roku w sprawie trybu postępowania przy składaniu wniosków dotyczących tworzenia, dzielenia, znoszenia i ustalania granic gmin, nadawania gminie lub miejscowości statusu miasta, ustalania i zmiany nazw gmin i siedzib ich władz oraz dokumentów wymaganych w tych sprawach.
Ustawa o samorządzie gminnym w art. 4 ust.1 mówi – cytat (podkreślenia autora) „Rada Ministrów w drodze rozporządzenia: tworzy, łączy, dzieli i znosi gminy oraz ustala ich granice”. Dalej ust. 2 art. 4 stanowi – cytat (podkreślenia autora) „Rozporządzenie, o którym mowa w ust.1, może być wydane także na wniosek zainteresowanej rady gminy”. Co wynika z treści przywołanych przepisów prawa? Zmiana granic Miasta Zamość i Gminy Zamość może nastąpić z inicjatywy Rządu (poprzez właściwego Ministra i Radę Ministrów) lub w wyniku wniosku złożonego przez Radę Miasta Zamość. Pierwsza wymieniona procedura została już zainicjowana w głośnej medialnie sytuacji powiększenia terytorium Miasta Chełm kosztem Gminy Chełm (woj. lubelskie).
Procedowanie wniosku, złożonego ewentualnie przez Radę Miasta Zamość, określają art. 4a i 4b ustawy o samorządzie gminnym. Wniosek taki składa się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji za pośrednictwem Wojewody w terminie do dnia 31 marca. Jego złożenie powinno być poprzedzone przeprowadzeniem przez Radę Miasta konsultacji z mieszkańcami (Miasta) oraz musi on zawierać uzasadnienie i dokumenty – mapy, a także informacje potwierdzające jego zasadność. Wniosek ten powinien być zaopiniowany przez Wojewodę Lubelskiego. Wydanie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zmiany granic Miasta i Gminy wymaga zasięgnięcia przez Ministra, o którym mowa powyżej, opinii Rady Gminy Zamość, poprzedzonej przeprowadzeniem przez Radę konsultacji z Mieszkańcami (Gminy). Na wyrażenie opinii w tej sprawie Rada Gminy będzie miała 3 miesiące, a brak opinii traktuje się jako spełnienie wymogu jej zasięgnięcia. W terminie, o którym mowa powyżej (trzech miesięcy od pisma Ministra) Rada może zdecydować o przeprowadzeniu referendum lokalnego w sprawie zmiany granic Gminy i wówczas nie przeprowadza się innych konsultacji z Mieszkańcami. To działanie może być przeprowadzone także z inicjatywy Mieszkańców, ale również dotyczy okresu czasowego wyznaczonego pismem Ministra (trzech miesięcy od pisma Ministra).
Jakie są wnioski z powyższego tekstu? Uchwałą z dnia 30 sierpnia 2021 roku Rada Miasta Zamość uczyniła pierwszy mały krok w kierunku ewentualnego przyszłego złożenia wniosku o zmianę granic Miasta i Gminy. Uchwałę powinien teraz realizować Prezydent Miasta w zakresie przygotowania konsultacji z Mieszkańcami Zamościa. Z początku niniejszego tekstu wynika, że nie toczą się obecnie w tym zakresie żadne prace, ani też nie są wykonywane jakiekolwiek czynności. O przeprowadzeniu ewentualnych konsultacji z Mieszkańcami musi zdecydować Rada Miasta w oddzielnej uchwale. Najbliższy termin składania wniosków przez Rady Gmin (Radę Miasta) o zmianę granic – do 31 marca 2022 r. W przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku przez Radę Ministrów, zmiany granic wchodziłyby w życie od 1 stycznia 2023 r. Wskazane terminy nie obowiązują w przypadku inicjatywy zmiany granic, wszczętej przez Administrację Rządową (przypadek Miasta Chełm i Gminy Chełm). Samorząd Gminy Zamość może podejmować prawne działania dopiero po piśmie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, informującym o złożeniu wniosku przez Radę Miasta. W okresie 3 miesięcy można wówczas organizować konsultacje z Mieszkańcami Gminy lub referendum lokalne. Tylko wówczas przeprowadzone działania mogą być prawną podstawą do opinii przedłożonej Ministrowi. Opinia taka niestety nie jest wiążącą dla decyzji, którą ostatecznie podejmuje Rada Ministrów. W sytuacji ewentualnej próby ingerencji w zmianę granic Gminy polskie prawo stawia Samorząd i Mieszkańców Gminy Zamość w trudnej pozycji. Prawne reakcje są możliwe dopiero, gdy sprawa już zaistnieje w Ministerstwie, a ich wyniki nie mają mocy wiążącej dla podejmujących decyzje w Warszawie. Zdecyduje wówczas siła politycznego przekonywania. Podejmowanie zorganizowanych działań przed oficjalnym zaistnieniem wniosku w MSWiA może mieć różne skutki, także przyśpieszające działania Samorządu Miasta.
Dyskusja o zmianie granic Miasta nie pojawiła się po raz pierwszy. W wyborach samorządowych 2018 roku temat ten istniał w programach większości kandydatów do Organów Miasta. Wcześniej też co jakiś czas był to temat pierwszych stron lokalnej prasy.
Stanowisko Samorządu Gminy Zamość z dnia 29 kwietnia 2021 roku w sprawie zmiany granic Miasta i Gminy w maju br. przekazane zostało Przewodniczącemu Rady Miasta Zamość i Prezydentowi Miasta. Nie zmieniło się. We wspomnianym na początku tekstu dokumencie ze spotkania, jakie odbyło się w dniu 8 października, zapisano następujący fragment – cytat „Stanowisko Samorządu Gminy Zamość jest negatywne. Gmina nie widzi możliwości powiększenia granic Miasta Zamość kosztem Gminy Zamość, w tym włączenia do granic miasta Zamość sołectw przylegających”. Podpisany przez wszystkich uczestników spotkania dokument kończy się zdaniem – cytat „Przedstawiciele samorządów deklarują dalszą wolę współpracy w zakresie pozyskiwania terenów inwestycyjnych, pozyskiwania środków zewnętrznych dla dobra mieszkańców powiatu, gminy i miasta Zamość”.
Petycja w sprawie zmiany granic Miasta i uchwała Rady Miasta wywołały korespondencję kierowaną do mnie przez Mieszkańców Gminy. Odbieram telefony od Tych, którzy chcą podejmować już teraz zorganizowane publiczne działania. Mieszkańcy chcieli o tym rozmawiać w trakcie wrześniowych zebrań wiejskich. W połowie października umówiono spotkanie Wójta z grupą Mieszkańców przygotowujących petycję do Miasta Zamość i Wojewody. Wcześniej rozmawiałem z Mieszkanką zaniepokojoną zamiarami Miasta. Gdy zacząłem tłumaczyć Jej obecną złożoność sytuacji, usłyszałem, że rozumie, iż jestem w niezręcznej sytuacji i nie ma do mnie pretensji. Nie w tym problem. Wiem, że Mieszkańcy Gminy nie chcą mieszkać w Zamościu. Jestem gotowy i zdecydowany być liderem samorządowego protestu w obronie granic Gminy. Po to Mieszkańcy wybrali mnie Wójtem. Mam też do tego własne wewnętrzne przekonanie. Muszę jednak w swoich działaniach zachować umiar, aby nie wywołać lawiny nic nie wnoszących do sprawy działań i negatywnych emocji. O to też proszę Mieszkańców. Bądźmy czujni i w ciągłym kontakcie, współpracujmy – ale działajmy rozważnie.

13 października 2021 r.
Ryszard Gliwiński – Wójt Gminy Zamość