27 maja po raz dziesiąty obchodziliśmy „Dzień Samorządu Terytorialnego”. Dzień poświęcony pamięci tych dzięki którym mamy dzisiejszą Polskę samorządową oraz tym, którzy na mocnych samorządowych fundamentach budują naszą lokalną i państwową teraźniejszość i przyszłość.
W tym roku przesłanie jakie niesie data 27 maja ma szczególne znaczenie, gdyż obchodzimy okrągłą rocznicę 20-sto lecia powołania do życia samorządów gminnych. Media, jak zwykle, niewiele miejsca poświęciły temu wydarzeniu. Mają pewnie rację – z tego nie można zrobić krzykliwych tytułów i wieloodcinkowej sensacji. Były uroczystości na szczeblu województwa lubelskiego organizowane przez Wojewodę (26 maja) i Marszałka wspólnie ze Związkiem Gmin Lubelszczyzny
(28 maja). Zapewne lepiej byłoby zorganizować wspólne spotkanie w jednym terminie. Byłoby bardziej uroczyście, dostojnie, może większe zainteresowanie mediów i samorządowców. W Gminie Zamość samorządowe dwudziestolecie obchodzimy w dniach 02 – 06 czerwca realizując unijny program „Zielone serca Europy – promocja walorów kulturowych i turystycznych terenów Gminy Zamość „. Przyjechali Goście ze Słowacji, Węgier i Włoch oraz naszego Województwa Podkarpackiego. Było piątkowe seminarium ” samorządowe poznanie ” w Kalinowicach (lokal „Magnat”) oraz sportowa zabawa i „festiwal kulturowy” w sobotnie i niedzielne popołudnia w Żdanowie. Goście mieli możliwość poznania piękna Gminy Zamość i Zamojskiego Roztocza oraz bogactwa społecznego i kulturowego naszej Samorządowej Rodziny.
Przez dwadzieścia lat swojego istnienia samorządy gminne dokumentują i utrwalają tezę, że reforma samorządowa rozpoczęta w 1990 roku jest jedną
z niewielu spośród tych, które dobrze sprawdziły się, nie tylko w pisanych regulacjach prawnych, ale także w codziennej polskiej, lokalnej rzeczywistości. Samorządowe rodziny gminne przejęły na siebie nie tylko większość spraw dotyczących naszego codziennego życia ale także dbają o wszystko to co polskie, pielęgnują wartości bliskie wielu pokoleniom naszych przodków oraz wychowują.
O tym, że reformę samorządową możemy uznawać jako kierunkowo i co do zasady udaną, moim zdaniem decydują trzy aspekty. Demokratyczny jej charakter. Samorząd otrzymał wiele uprawnień demokratycznego wpływu obywateli na swoje sprawy. Skłania to do akceptacji jego istnienia i działania w ocenie mieszkańców lokalanych środowisk. Wywołuje społeczną aktywność. Wspaniali, zaangażowani w realizację codziennych samorządowych zadań mieszkańcy polskich miast i wsi. O samorządzie możemy dzisiaj mówić pozytywnie, dzięki szerokiej rzeszy ludzi odpowiadających na zaproszenie do wspólnego działania oraz podejmujących samodzielnie piękne inicjatywy. To samorządowa idea wyrywa nas z „czterech ścian naszych mieszkań” i zachęca do aktywnego poprawiania i tworzenia codziennej rzeczywistości. Efekty działalności samorządowej. Odnoszą się one do szerokiej gamy potrzeb związanych z codzinnym życiem mieszkańców miast i gmin, stając się przez to zauważalne i akceptowane. Dotyczą budowy infrastruktury cywilizacyjnej, gospodarki komunalnej, oświaty, sportu, kultury, polityki społecznej, ochrony zdrowia, zagospodarowania funduszy unijnych, rozwoju przedsiębiorczości, itp.
Dwudziestolecie samorządu terytorialnego to nie tylko czas świętowania ale także, a może przede wszystkim moment na zatrzymanie się w biegu i ocena istniejącego stanu oraz wnioski na przyszłość. Spróbujmy odpowiedzieć czego na tle istniejącego systemu i dorobku oczekujemy od samorządu gminnego Samorząd to system prawno – instytucjonalny oraz ludzie. Z powyższego wynika, że nasze samorządowe oczekiwania odnoszą do postaw, zachowania i działania ludzi w tym systemie. Musimy oczywiście mieć na uwadze ograniczenia i wady systemu oraz określone warunki lokalnych środowisk. Oczekujemy, aby samorządowcy, w każdej gminie i mieście za priorytet swojej działalności uznawali potrzeby i dobro człowieka. Dlatego pierwszeństwem w działalności samorządów powinno być rozwijanie instytucji i działalności mającej na celu poprawę warunków bytowych mieszkańców oraz służącej pomocą ludziom w codziennych potrzebach życiowych i realizacji ich pasji. Organy gmin oraz administracja samorządowa powinna służyć ludziom, inicjować, pobudzać, pomagać i wspierać. Samorząd nie działa w próżni. Zaspokajanie oczekiwań mieszkańców zależy przede wszystkim od instrumentów jakimi on dysponuje oraz ma ścisły związek z otoczeniem politycznym i medialnym. Czego zatem oczekujemy dla samorządu aby mógł efektywnie realizować potrzeby mieszkańców gmin i miast? Aby mógł jeszcze lepiej i pełniej zagospodarować twórcze siły lokalanych wspólnot. Po pierwsze pieniądze. Najwiekszym problemem samorządów są stałe braki i ograniczenia finansowe. Ustawa o samorządzie terytorialnym (dzisiaj gminnym) dała gminom prawa i obowiązki. Określiła zadania, których realizacja jest ich własnym problemem. Gminy zaczęły budować swój byt w warunkach polskich sołectw bez telefonów, sieci gazowych, wodociągów, zbiorczych sieci kanalizacji sanitarnej, dróg, chodników, oświetleń ulicznych. Jednocześnie w gminach podmiejskich (takich jak Gmina Zamość) zaczął się trwający do dzisiaj proces urbanizacji, powstawania dużych osiedli mieszkaniwoych. Nadrabianie opóźnień cywilizacyjnych w zakresie infrastruktury trzeba było pogodzić z realizacją pozostałych gminnych zadań. Powołanie do życia samorządów obudziło drzemiącą w nas społeczną aktywność. Zadania z zakresu kultury, sportu, oświaty w zakresie szkół podstawowych i gimnazjalnych są też z kategori własnych. To wszystko wymaga ogromnych środków finansowych, których biorąc pod uwagę polskie (szczególnie zamojskie) uwarunkowania gospodarcze, nie można znaleźć w lokalnych podatkach. Dlatego po dwudziestu latach nadal czujemy, że zbyt długo czekamy na realizację naszych potrzeb. Konieczny jest nowy system finansowania gminnych zadań. Decyzje w tym zakresie Rządu i Parlamentu są pilną potrzebą, gdyż kończą się unijne pieniądze lat 2007 – 2013. Nowe być może będą ale najwcześniej w roku 2015. W roku ubiegłym do budżetu samorządów wpłynęły mniejsze niż planowało Ministerstwo Finansów pieniądze z udziałów gmin w podatkach PIT. Gmina Zamość straciła w ten sposób 630.110,45 zł. Problem powiększa proces przekazywania gminom do realizacji wciąż nowych zadań bez pełnego zabezpieczenia finansowego. Sytuacji nie uzdrowią zapisy w protokołach pokontrolnych nakazujące zwiększenie zatrudnienia pracowników socjalnych w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, aby osiągnąć wymagane prawem standardy. Niczego nie zmieni wypowiedź Premiera Rządu skierowana do mieszkańców terenów zalanych wodami rzek, że trzeba za to rozliczyć wójtów, burmistrzów, prezydentów miast. Potrzebne są systemowe decyzje o pieniądzach dla gmin. Dobre regulacje prawne. Polskie prawo zamiast pomagać wciąż ogranicza możliwości podejmowania szybkich i skutecznych decyzji. Przykładów jest wiele. Zapowiadano rewolucyjne zmiany w prawie o zamówieniach publicznych. Miało być prościej i szybciej. Wyszło tak, że na samą myśl o tym podnosi mi się ciśnienie. Kolejny przykład ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym. Jej twórcy chyba zapomnieli, że szykują ją dla polskich warunków, że w Polsce oprócz dużych aglomeracji są także wsie i miasteczka. Parlament naprawdę nie musi się zajmować tym w jaki sposób wójt ma sprzątać śmieci. Oczekujemy dobrego i stabilnego prawa. Czekamy na prawo, które będzie tak napisane, aby nie było możliwości dowolnego interpretowania jego zapisów. Poszanowania dla pracy i działalności. Dzisiaj publiczną opinię o samorządzie i samorządowcach tworzy się na podstawie pojedynczych przypadków. Media szukają sensacji i głośnych tematów. Niczego budującego nie wnoszą krzykliwe tytuły i zawartości artykułów odnoszące się do zarobków, majątków, samochodów służbowych, itp. Nie służą przekazywaniu rzetelnej informacji artykuły, w których nie opisuje się całego stanu rzeczy. Tylko nieliczni wierzą w to, że tak jest z uwagi na brak miejsca na szpaltach gazet czy też czasu antenowego. Posłużę się jednym przykładem. Głośny tytuł artykułu o „trzynastkach wójtów”. Wypowiedź polityka wyraźnie sugerująca, że to bardzo duże pieniądze z publicznej kasy.
Zabrakło miejsca na tekst mówiący o tym, że „trzynastki dla wójtów” to decyzja polskiego Parlamentu, że każdy wójt musi ją wykonać, nie ma prawnej możliwości podejmowania w tej sprawie żadnej decyzji innej niż wyliczenie kwoty według zasad ustalonych przez Parlament i podpisanie przelewu. Od mediów i polityków oczekujemy wsparcia, wspólnego tworzenia pozytywnego wizerunku Polski i Polaków. Wszyscy razem jesteśmy odpowiedzialni za kreowanie postaw zaangażowanych. Agresją i negacją niczego dobrego i trwałego nie zbudujemy.
ZAPAMIĘTAJMY TE WYDARZENIA
4 czerwca 1989 roku w Polsce miały miejsce wybory do Sejmu i po raz pierwszy w powojennej historii do Senatu. Były one efektem porozumienia jakie zawarto w Magdalence, przy słynnym „okrągłym stole”. Wyłoniony w wyniku tych wyborów dwuizbowy Parlament rozpoczął budowę zrębów prawnych III Rzeczypospolitej.
8 marca 1990 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę o samorządzie terytorialnym. Dała ona podstawy prawne do przywrócenia w Polsce samorządów. Ustawą powołała do życia gminy, czyli wspólnotę samorządową mieszkańców na określonym terytorium. Gminy otrzymały prawa i obowiązki oraz sądownie chronioną niezależność. Mieszkańcy gmin uzbrojeni zostali w prawo do stanowienia o zasadniczych sprawach dotyczących otoczenia, w którym żyją. Poczuliśmy się gospodarzami naszych małych ojczyzn – sołectw, miast i gmin.
27 maja 1990 roku miały w Polsce miejsce pierwsze w pełni demokratyczne wybory. Wybieraliśmy naszych przedstawicieli do rad gmin i miast. Później oni wybierali wójtów gmin, burmistrzów miast i gmin, oraz prezydentów miast.
Radni Rady Gminy Zamość pierwszej kadencji, lat 1990 – 1994:
– Zenon Łyś – Mokre
– Stanisław Świstek – Hubale
– Tadeusz Kostrubiec – Płoskie
– Ireneusz Ścirka – Płoskie
– Zdzisław Czop – Siedliska
– Henryk Maluga – Zawada
– Mieczysław Maślany – Zawada
– Dariusz Sudak – Bortatycze (od 31 lipca 2002 r. Ryszard Gliwiński – Bortatycze)
– Kazimierz Jaworski – Bortatycze Kolonia
– Jerzy Siołek – Wysokie
– Stanisław Dawid – Sitaniec Wolica
– Mieczysław Studziński – Sitaniec Wolica
– Zbigniew Kuźma – Sitaniec
-Jacek Paul – Kolonia Sitaniec
– Grzegorz Gontarz – Łapiguz
– Jerzy Chróścikowski – Białowola
– Stanisław Kaniewski – Lipsko
– Marek Paszko – Lipsko Kosobudy
– Ksawery Lewandowski – Wychody
– Jan Selech – Wierzchowiny
– Franciszek Bondyra – Zwódne
– Kazimierz Skiba – Żdanów
– Stanisław Zasuwa – Jatutów
– Mirosław Brzozowski – Szopinek
– Roman Jurczak – Wólka Panieńska
– Tomasz Czyżewski – Kalinowice
– Paweł Michoński – Pniówek
4 czerwca 1990 roku inaguracyjne obrady Rady Gminy Zamość. Pierwszym Przewodniczącym Rady Gminy Zamość wybrany został Tomasz Czyżewski, radny z Kalinowic. Od 20 maja 1992 roku funkcję Przewodniczcego Rady objał Kazimierz Skiba ze Żdanowa. Miało to miejsce w związku z wyborem Tomasza Czyżewskiego na V-ce Wójta Gminy.
15 czerwca 1990 roku Rada Gminy Zamość wybrała pierwszego w historii Wójta Gminy. Został nim Jerzy Kudyk
– mieszkaniec Jatutowa. Był On wówczas przewodniczącym Zarządu – kolegialnego organu wykonawczego Gminy, w którego skład weszli wybrani na sesji Rady w dniu 06 lipca 1990 roku Jerzy Siołek – Wysokie, Jan Selech – Wierzchowiny, i Ireneusz Ścirka – Płoskie. Piąty członek Zarządu wybrany został w dniu 30 kwietnia 1992 roku. Został nim Tomasz Czyżewski – Kalinowice, będący jednocześnie V-ce Wójtem. Funkcję Sekretarza Gminy objęła Anna Albingier – dzisiaj Honorowy Obywatel Gminy, a Skarbnika Maria Radlińska – dzisiaj mieszkanka Lipska.
2 kwietnia 1997 roku Sejm uchwalił Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej. Zapisane w niej zostało, że podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina – art.164 ust.1. Rolę gminnej wspólnoty samorządowej podkreślono zapisami art.16 ust.2 Konstytucji „Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej. Przysługującą mu w ramach ustaw istotną część zadań publicznych samorząd wykonuje w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność „.
20 czerwca 2000 roku Sejm RP w uznając zasługi lokalnych społeczności dla rozwoju polskiej demokracji ustanowił dzień 27 maja „Dniem Samorządu Terytorialnego”.
