Strażacy Ochotnicy nie tylko ratują życie i mienie ludzkie ale również pielęgnują tradycję, rozwijają i chronią dziedzictwo kulturowe poprzez m.in. aktywność zespołów artystycznych, orkiestr strażackich, udział w uroczystościach patriotycznych i religijnych, opiekę nad miejscami pamięci, prowadzenie kronik. Od 36 lat biorą aktywny udział w samorządowym życiu sołeckich i gminnych wspólnot. Zjednoczony ochotniczy ruch strażacki w Polsce to już 105 lat pielęgnowania narodowych wartości i oddania Ojczyźnie. Przekazywane w sztafecie pokoleń tradycja, historia, wiara i samorządowa idea. Wszystko rozpoczął Zjednoczeniowy Zjazd w pierwszych latach budowania państwowości po ponad 150 latach zaborów. W dniach 8‑9 września 1921 roku w Warszawie obradowało 3690 delegatów z 742 straży pożarnych na I Krajowym Zjeździe, który powołał Główny Związek Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Na pierwszego Prezesa Związku wybrano Bolesława Chomicza. Po ponad 70 latach, w nowych polskich warunkach ustrojowych, w kwietniu 1992 roku podczas IX Zjazdu Krajowego przyjęto nieco zmienioną nazwę – Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej. Dzisiaj, po 105 latach Związek gromadzi ok. 16 000 Ochotniczych Straży Pożarnych, które zrzeszają ok. 700 000 członków.
Wyjątkowe rolę i znaczenie wśród stowarzyszeń dały OSP dwie ustawy przyjęte przez Parlament w pierwszych latach kształtowania nowej polskiej rzeczywistości. Ustawa z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym w art. 7 ust.1 pkt. 14 określiła, że jednym z zadań własnych gminy są te z zakresu porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej. Ustawa z dnia 24 sierpnia 191 roku o ochronie przeciwpożarowej w art. 15 stanowi, że jednostkami ochrony przeciwpożarowej są Ochotnicze Straże Pożarne (pkt.6) i Związek Ochotniczych Straży Pożarnych (pkt.7) Ustawa dała także podstawy prawne do utworzenia Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego. Te ustawy połączyły we wspólnym działaniu Ochotnicze Straże Pożarne i samorządowe Gminy. Zaangażowanie strażaków ochotników i lokalne decyzje zaowocowały dzisiejszym obrazem OSP. Są one formacjami dobrze zorganizowanymi, umundurowanymi i przeszkolonymi, wyposażonymi w specjalistyczny sprzęt przeznaczony do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami, w tym do prowadzenia działań z zakresu ratownictwa specjalistycznego.
Rolę OSP w życiu lokalnych wspólnot podkreśliły po latach kolejne dwie ustawy. Pierwsza to ustawa z dnia 17 grudnia 2021 roku o ochotniczych strażach pożarnych. Wprowadziła ona między innymi pojęcie „strażaka ratownika OSP” oraz uregulowała po raz pierwszy kwestię finansową związaną ze świadczeniem ratowniczym z tytułu wysługi lat w ochotniczej straży pożarnej” Ustawa z dnia 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej ulokowała jednostki OSP wśród podmiotów ochrony ludności i obrony cywilnej (art. 17 ust. 1 pkt 3).
Wspomniana wcześniej ustawa z dnia 8 marca 1990 r., o samorządzie gminnym dała także OSP i Druhom Strażakom możliwość aktywnego włączenia się w realizację gminnych zadań ze sfery społecznej, w tym szczególnie tych z zakresu wspierania i upowszechniania idei samorządowej i wdrażania programów pobudzania aktywności obywatelskiej (Art. 7 ust.1. pkt.17) Zawołania i motta strażaków ochotników z OSP wyszywane na Ich Sztandarach „BOGU NA CHWAŁĘ, LUDZIOM NA POŻYTEK” i „W SŁUŻBIE BOGU I OJCZYŹNIE” wyrażają również gotowość do pielęgnowania narodowych wartości – tradycji, historii, wiary, oraz zaangażowania w wychowanie kolejnych pokoleń Polaków.
Pierwsze miesiące 2026 roku dla Ochotniczych Straży Pożarnych (dalej OSP) w Polsce i w Gminie Zamość miały wyjątkowy wymiar. OSP są stowarzyszeniami wpisanymi do Krajowego Rejestru Sądowego – urzędowej i publicznej bazy danych w Polsce, która zawiera informacje o firmach, fundacjach oraz stowarzyszeniach. Mają więc swoje statuty i wybieralne władze. OSP Gminy Zamość są też członkami wspomnianego powyżej Związek Ochotniczych Straży Pożarnych Rzeczypospolitej Polskiej (dalej Związku OSP RP). Ubiegły rok kończył kadencję wybranych w 2021 roku członków Zarządów i Komisji Rewizyjnych dwunastu OSP Gminy Zamość i Oddziału Gminnego Związku OSP RP. W miesiącach styczeń-luty miały więc miejsce zebrania sprawozdawczo-wyborcze w OSP, a w dniu 1 maja w Białowoli obradował Zjazd Oddziału Gminnego Związku OSP RP. Był to więc czas posumowań, podziękowań i tworzenia planów na kolejną pięcioletnią kadencję. Poniżej nieco statystyki.
Dwanaście stowarzyszeń OSP Gminy Zamość zrzesza łącznie 575 druhów, w tym 90 kobiet. W tym gronie jest 165 strażaków ratowników, którzy mogą brać czynny udział w gaszeniu pożarów i innych zdarzeniach. Przy OSP działają Młodzieżowe Drużyny Pożarnicze zrzeszające 193 dzieci i młodzieży – 107 chłopców i 86 dziewcząt. Z OSP związane są również dwa zespoły artystyczne – Młodzieżowa Orkiestra Dęta (Białowola) i żeński zespół wokalny Ale Cantare (Płoskie). W 2025 roku strażacy ratownicy z OSP Gminy Zamość byli wzywani do udziału w 160 akcjach – 89 pożarów i 71 innych zdarzeń (drogowe, miejscowe podtopienia). Łącznie w latach 2021‑2025 strażacy ochotnicy brali udział w 793 interwencjach – 299 pożary i 494 inne zdarzenia. Dla porównania w okresie lat 2016‑2020 interwencji tych było 466. Tak duży wzrost udziału Strażaków Ochotników Gminy Zamość w działaniach ratowniczych uruchomianych przez Komendę Miejską Państwowej Straży Pożarnej w Zamościu świadczy o ciągłej gotowości Druhów do szybkiej reakcji na każde wezwanie, ich przygotowaniu szkoleniowym i wyposażeniu w sprzęt. OSP Gminy Zamość dysponuje 5 samochodami ratowniczo-gaśniczymi (w tym 2 ciężkie), 2 lekkimi specjalnymi samochodami ratowniczo-gaśniczymi, oraz 12 lekkimi samochodami ratowniczo- gaśniczymi. To stan z końca ubiegłego roku – dzisiaj jest o 2 jednostki więcej. Niesienie pomocy to także sprzęt specjalistyczny, między innymi: 5 zestawów hydraulicznych narzędzi ratowniczych, 7 zestawów OSP R1 z tleno-terapią, 24 aparatów tlenowych, 6 automatycznych defibrylatorów zewnętrznych, 8 pomp pływających, 19 pomp do szlamu, 23 pił do drewna, stali i betonu. Aby tym technicznym potencjałem można było skutecznie nieść pomoc w nagłej potrzebie strażak ratownik musi się ciągle szkolić (w latach 2021‑2025 186 szkoleń), zdawać egzaminy, ćwiczyć i przechodzić badania lekarskie.
Ochotnicze Straże Pożarne odgrywają więc w samorządowej Polsce fundamentalną rolę, funkcjonując nie tylko jako jednostki ratownicze, ale także jako kluczowe organizacje społeczne wzmacniające wspólnoty lokalne. Ich rola opiera się na zasadzie pomocniczości, stanowiąc pomost między strukturami państwa a obywatelami. Szacunek i wdzięczność dla Strażaków Ochotników Gminy Zamość za służbę lokalnym społecznościom, Gminie i Polsce. Niech patron strażaków Św. Florian otacza Was opieką i prowadzi przez kolejne lata działalności.
Ryszard Gliwiński
