Problematyka wykluczenia społecznego należy do najważniejszych zagadnień poruszanych w publicznych debatach w krajach Unii Europejskiej. Procesy marginalizacji społecznej dotykają nie tylko te osoby bez zatrudnienia, lecz także osoby pracujące, których dochód nie daje im możliwości uczestniczenia w życiu ekonomicznym i społecznym. Definicja wykluczenia społecznego przyjęta w dokumencie powołującym Zespół Zadaniowy ds. Reintegracji Społecznej, który opracował Narodową Strategię Integracji Społecznej dla Polski określa ją jako brak lub ograniczenie możliwości uczestnictwa, wpływania
i korzystania z podstawowych instytucji publicznych i rynków, które powinny być dostępne dla wszystkich, a w szczególności dla osób ubogich. Wykluczenie społeczne dotyczy osób, rodzin lub grup ludności, które:
– żyją w niekorzystnych warunkach ekonomicznych (ubóstwo materialne),
– zostają dotknięte niekorzystnymi procesami społecznymi, wynikającymi z masowych
i dynamicznych zmian rozwojowych np. dezindustrializacji, kryzysów, gwałtownego upadku branż czy regionów,
– nie zostały wyposażone we właściwy kapitał życiowy, który umożliwiałby im normalną pozycje społeczną. Z tego względu brakuje im odpowiednich kwalifikacji, aby wejść na rynek pracy lub założyć rodzinę,
– nie posiadają dostępu do odpowiednich instytucji, które pozwalają na uzyskanie właściwego kapitału życiowego, jego rozwój i pomnażanie. Ma to miejsce w wyniku niedorozwoju tych instytucji spowodowanego brakiem priorytetów, brakiem środków publicznych, niską efektywnością funkcjonowania,
– doświadczają przejawów dyskryminacji, zarówno wskutek niedorozwoju właściwego ustawodawstwa, jak i kulturowych uprzedzeń i stereotypów,
– posiadają cechy utrudniające im korzystanie z powszechnych zasobów społecznych ze względu na zaistnienie: niesprawności, uzależnienia, długotrwałej choroby albo innych cech indywidualnych,
– są przedmiotem niszczącego działania innych osób, np.: przemocy, szantażu, indoktrynacji.1
Komisja Europejska za filary działań na rzecz ograniczania ubóstwa i wykluczenia społecznego uznała trzy elementy:
1. zdobywanie pracy lub szkoleń zawodowych,
2. wsparcie dochodu na poziomie wystarczającym do godnego życia oraz
3. lepszy dostęp do usług, które wspierają powroty do zatrudnienia ( np. poprzez doradztwo, opiekę zdrowotną, opiekę nad dziećmi, uczenie się przez całe życie, zdobywanie umiejętności w korzystaniu z nowych technologii oraz bardziej elastycznych uregulowań w pracy, poprzez rehabilitację psychologiczną i społeczną).2
Rozwijanie aktywnych form integracji społecznej i umożliwianie dostępu do nich osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym ułatwia Ośrodkom Pomocy Społecznej realizacja projektów systemowych współfinansowanych przez Europejski Fundusz Społeczny.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Zamościu już czwarty rok realizuje projekt „Moja szansa – EFS”. Celem głównym projektu jest przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego mieszkańców gminy Zamość poprzez przywrócenie im zdolności lub możliwości zatrudnienia. W latach 2008 – 2010 85 mieszkańców gminy kształtowało swoje umiejętności społeczne na warsztatach i treningach zorganizowanych w ramach projektu. 85 osób skorzystało również z pomocy doradcy zawodowego przy wyborze dalszego kierunku kształcenia. Finansowanie kursów i szkoleń zawodowych dla 85 osób oraz kursu prawa jazdy kategorii B. dla 53 osób pochodziło w 100% ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.
Realizacja projektu systemowego możliwa jest za pomocą następujących narzędzi:
– kontrakt socjalny
– program aktywności lokalnej
– program integracji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych.
Dotychczas Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Zamościu realizował projekt systemowy poprzez zawieranie kontraktów socjalnych z klientami pomocy społecznej.
W latach 2011-2013 Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej będzie realizował projekt systemowy poprzez gminny program aktywności lokalnej. Celem głównym programu będzie zwiększenie uczestnictwa klientów ośrodka w życiu społecznym i zawodowym oraz rozwój lokalnych inicjatyw na rzecz rozwiązywania problemów społecznych.
Program skierowany jest do osób w ramach konkretnego środowiska lub członków danej społeczności. Oznacza to, że w ramach programu można prowadzić działania aktywizacyjne adresowane do osób mieszkających na pewnej przestrzeni, obejmującej obszar mniejszy niż Gmina: sołectwo, wieś. W 2011roku projekt systemowy „Moja szansa – EFS” adresowany jest do grupy 42 uczestników (31 kobiet i 11 mężczyzn) oraz ich otoczenia społecznego
z miejscowości Kolonia Bortatycze, Wierzchowiny, Wólka Wieprzecka
i Łapiguz.
Do końca kwietnia br. pracownicy socjalni prowadzą nabór uczestników do projektu. Ankieta rekrutacyjna dostępna jest w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej z siedzibą Partyzantów 94 w Zamościu.
Zapraszamy osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej ale również takie, które są lub chciałyby zostać liderami społecznymi i wspólnie z nami działać na rzecz lokalnej społeczności. W ramach programu oferujemy uczestnikom profesjonalne doradztwo zawodowe oraz psychologiczne, finansowanie kursów i szkoleń zawodowych, treningu samoobrony dla kobiet oraz wyjazd o charakterze turystycznym oraz spotkania obywatelsko – edukacyjne.
Ponadto od maja br. dla wszystkich mieszkańców naszej gminy powstaną grupy wsparcia prowadzone przez psychologa i pracowników socjalnych. Także od maja br. będzie można skorzystać z indywidualnego poradnictwa psychologicznego.
Od 1957 r. Europejski Fundusz Społeczny pomógł milionom Europejczyków znaleźć zatrudnienie, zdobyć nowe kwalifikacje i zmienić pracę na lepszą. Wykorzystaj szansę
i pozwól sobie na zmianę własnej rzeczywistości.
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zamościu
Kazimierz Seń