Gmina Zamość

Zarzecze

Wieś położona w południowej części gminy Zamość.

Nazwa jest typowo topograficzna, związana jest z położeniem „za rzeką” Topornicą, na jej prawym brzegu. Początkowo nazwa ta występowała jeszcze w formie Zarzycze (w 1828r.) lub Zarzycze (w 1827r.). Później jednak upowszechniła się forma dzisiejsza Zarzecze, stale wykazywana od 1834 i 1895r.

1776r. – pierwsza wzmianka o miejscowości, osadzonej przez zarząd Ordynacji Zamojskiej na gruntach lipskich i częściowo wieprzeckich.

1800r. – w inwentarzu wymienione młyn i karczma, co nie wskazywało na dobrze rozwiniętą wieś.

1942r. – na terenie wsi Niemcy rozstrzelali 24 Żydów, a jesienią tego roku rozstrzelano tu 12 osób (3 mężczyzn, 6 kobiet i 3 dzieci), których ciała pochowano na cmentarzu w Lipsku. Przyczyną miało być „pokrewieństwo” zamordowanych z bandytami o nazwisku Wszołow (?). Ponadto we wsi odbyła się egzekucja 53 Żydów, pochowanych później na okolicznych polach.

28 i 31.V.1943r. – grupa specjalna z oddziału AK por. Jana Turowskiego „Norberta” wykonała wyrok śmierci na 4 tutejszych niemieckich konfidentach: Mogielnickim, jego narzeczonej (o wdzięcznym przezwisku „Królewna”), Wójciku i jeszcze jednym o nieznanym nazwisku.

30.IX.1943r. – sprawozdanie komendanta obwodu BCh omawiające niemiecką akcję wysiedleńczą i pacyfikacyjną, informuje o wysiedleniu mieszkańców oraz częściowym spacyfikowaniu wsi Zarzecze, co nie znajduje potwierdzenia w innych źródłach.

26.II.1944r. – w lasach koło wsi bronił się 3 pułk piechoty 1 Ukraińskiej Dywizji Partyzanckiej im. Kowpaka pod dow. płk. Piotra Wierszyhory przed bezskutecznymi atakami niemieckiej ekspedycji karnej. Po raz drugi Zarzecze stało się widownią walk wspomnianej dywizji z Niemcami w dniu 6.III.1944r. krótko wcześniej stacjonowała tu grupa żołnierzy z tzw. Ostlegionu kozackiego, rekrutującego się z jeńców radzieckich kolaborujących z Niemcami.

XI.1944r. – we wsi doszło do zabójstwa rodziny pracownika Urzędu Bepieczeństwa Publicznego, dokonanego przez podziemie poakowskie.