Wysokie


Wieś położona w północno-zachodniej części gminy Zamość.

Nazwa miejscowości jest typową nazwą topograficzną, wywodzącą się od charakterystycznego położenia na wysokim brzegu rzeczki Kalinowicy, czyli dzisiejszej Łabuńki.

1473r. – pierwsza, aczkolwiek wątpliwa wzmianka o wsi. Miał tu istnieć w tym roku prawosławny monaster „w Ostrowie zwanym Monaster”, położony nad Łabuńką przy granicy z Sitańcem, o którym później słuch zaginął.

Pewniejsze istnienie wsi Wysokie jest pod rokiem 1564.

1580r. – w Wysokiem istniał duży staw rybny, a przy nim młyn o trzech kołach, karczma i sołectwo z gruntem.

1593r. – miejscowość, wraz z całą włością szczebrzeską, przeszły od Górków i Czarnkowskich na własność rodu Zamoyskich i jeszcze w tym samym roku zostały włączone do Ordynacji. Wieś została przyłączona do folwarku w Żdanowie.

1800r. – inwentarze wymieniają we wsi: 2 folwarki, 2 młyny i austerię (karczmę zajezdną), wzniesioną w 1758r.

1813r. – podczas oblężenia Zamościa w Wysokiem polscy obrońcy zorganizowali posterunek obserwacyjny, broniony przez 100-120 osobowy oddział piechoty, 12 kawalerzystów i dwa działa. 24.II.1813r. wieś została zdobyta przez nacierające oddziały rosyjskie.

1885r. – gmina Wysokie stała się widownią sporów chłopskich z Ordynacją o tzw. serwituty opałowe. W lutym tego roku mieszkańcy gminy masowo łamali zakaz wycinania wspólnych areałów leśnych w dobrach ordynackich. Ustąpili dopiero pod groźbą wykorzystania przez Ordynację rosyjskich sotni kozackich.

1893r. – we wsi mieściła się siedziba gminy, Wysokie należało do parafii katolickiej w Sitańcu i prawosławnej (dawnej unickiej) w Bortatyczach. Istniał w miejscowości folwark, który administracyjnie podporządkowany był dobrom ordynackim Bortatycze. W 1930r. dzierżawcą folwarku był Mikołaj Łochina.

przed 1895r. – powstał we wsi młyn wodny systemu amerykańskiego o 4 kamieniach i staw na rzece Topornica.

1906r. – we wsi powstało koło Polskiej Macierzy Szkolnej.

1918r. – po odzyskaniu niepodległości pierwszym wójtem Wysokiego był Bolesław Wnuk, który tę funkcję pełnił przez cały okres międzywojenny. Jego zasługą była m.in. decyzja  z 1923r. o wzniesieniu w tej miejscowości obiektu szkolnego.

1916r. – powstała we wsi jednoklasowa, powszechna szkoła polska, od 1921r. dwuklasowa, a od 1930r. siedmioklasowa. Początkowo mieściła się w budynkach prywatnych, ale na skutek działań wójta Bolesława Wnuka i ówczesnego dyrektora szkoły – Edwarda Kasprzysiaka, rozpoczęto budowę murowanego obiektu szkolnego. Kamień węgielny pod szkołę wmurowano w 1923r., a obiekt został ukończony w 1926r. W okresie międzywojennym kierownikami szkoły byli: Antoni Glinka (1916-1921r.) i Edward Kasprzysiak (1921-1940r.). W latach 1940-1944, w czasie okupacji hitlerowskiej szkoła mieściła się w domach prywatnych, natomiast budynek szkoły został zajęty przez Niemców. W 1944r. szkoła wróciła do swojego budynku, niestety poważnie zdewastowanego przez Niemców. Po wykonaniu niezbędnych prac remontowych i porządkowych, rozpoczęła działalność siedmioklasowa szkoła podstawowa. Stopień organizacyjny placówki zmieniał się wielokrotnie, by ostatecznie powstał Zespół Szkół, składający się z sześcioklasowej Szkoły Podstawowej im. Edwarda Kasprzysiaka i trzyletniego Gimnazjum. Konieczna ze względu na rozwój szkoły rozbudowa miała miejsce w latach 90-tych. W 2001r. oddano do użytku pierwszą w gminie szkolną salę gimnastyczną. W okresie powojennym szkołą w Wysokiem kierowali: Antoni Glinka (1944-1961), Hipolit Bosiak (1961-1969), Anna Bosiak (1969-1973), ponownie Hipolit Bosiak i potem Anna Bosiak (1973-1986), Henryka Bzdeń (1986-1992) i Aleksander Sagan (1992-1999). W latach 1999-2002 dyrektorem gimnazjum był Aleksander Sagan, natomist dyrektorem szkoły podstawowej w tym czasie była Ewa Sagan. Po utworzeniu w 2002r. Zespołu Szkół, dyrektorem całej placówki została Ewa Miazga, a od 2007r. funkcję tę pełni Aleksander Sagan.

lata 30-te XXw. – w gminie Wysokie działało koło Młodzieży Wiejskiej „Siew”.

1939/1940r. – miejscową komórkę konspiracyjną ZWZ-AK organizowali ppor. Piotr Adamczuk ps. „Boruta”, ppor. Ryszard Węcław i Seweryn Błaszczak. Komendantem placówki został „Boruta” (zginął w walce w 1943r.). Ulotki konspiracyjne powielano u Piotra Michela, dopóki w II.1941r. nie został on aresztowany i wywieziony do Oświęcimia, gdzie zginął. Tam tez zginął ppor. Węcław.

jesień 1940r. – w gminie zorganizowano konspiracyjną komendę Straży Chłopskiej. Komendantem był Jan Rycyk z Sitańca Wolicy (przez cały okres okupacji). Miejscowa komórka tej organizacji liczyła później około 20 osób. Z chwilą wyzwolenia w 1944r. pełniła rolę tutejszego posterunku policji.

1939-1941r. – podczas okupacji hitlerowskiej, w gminie Wysokie przebywało 303 Polaków, deportowanych przez Niemców z ziem polskich włączonych do III Rzeszy. W tym czasie w lesie Borek Wysocki, położonym niedaleko wsi, oddziały SS, żandarmerii i gestapo dokonywały masowych rozstrzeliwań Polaków i Żydów z więzienia w Zamościu. Nie jest znana dokładna liczba pomordowanych. Wiadomo jest tylko, że są pochowani w 14 masowych grobach.

8.XI.1941r. – wysiedlenie wsi. Nazwę zmieniono na niemiecką – Hochdorf. Miejsce prawowitych mieszkańców zajęli przesiedleńcy niemieccy z Chinowa w powiecie radomskim, 9 rodzin pochodzenia niemieckiego i 1 rodzina niemiecka z Dobrudży. Łącznie osiedlono 27 rodzin. Niemcy przystąpili do komasacji i przebudowy wsi, w której planowali utworzyć nowe gospodarstwa. Tereny włączono do „wsi głównej” Zamość.

1944r. – w ramach konspiracji poakowskiej i WiN-u, gmina Wysokie należałam strukturalnie do IV rejonu AK, a od połowy 1945r. do XXVIII rejonu WiN-u.

XI-XII.1946r. – doszło do aresztowań wśród członków tzw. żandarmerii (WiN). Władze bezpieczeństwa uwięziły wówczas cały pluton „żandarmerii” z Wysokiego.

1954r. – powstała jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Założyli ją: Michał Kudyk, Witold Wojszczuk i Jan Chrzan. Obok drużyny męskiej, istniała we wsi także drużyna żeńska kierowana przez Zofię Piasecką.

1976r. – gmina Wysokie została wraz z gminą Zawada przyłączona do gminy Zamość.

W miejscowości znajduje się Ośrodek Zdrowia, otwarty w 1995r. i mieszczący się w dawnym budynku gminy. Znalazła tu swoją siedzibę także apteka oraz filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Sitańcu.
 

W wsi działa Klub Sportowy „NORD’98”

Gmina Zamość, ul. Peowiaków 92, 22-400 Zamość, tel. 084 639 29 59, fax 084 639 23 64, e-mail: gmina@zamosc.pl