Wólka Wieprzecka


Wieś położona na południowym skraju gminy Zamość.

Miejscowość powstała najprawdopodobniej w II poł. XVw. w dobrach szczebrzeskich Tarnowskich. Początkowo zwana była Wolą: w 1564r. (jako Wolia) i jeszcze w 1786r. w 1839r. występowała już jako Wólka Wieprzecka. Wieś być może została zasiedlona przez ludność wołoską, trudniącą się pasterstwem owiec i wyrębem lasów.

1480r. – pierwsza wzmianka o wsi.

1800r. – istniały we wsi: folwark, młyn i karczma, wzniesiona w 1755r.

1886r. – zaostrzenie stosunków z Ordynacją Zamojską, wywołane sporami o serwituty. Przy pomocy dwóch rosyjskich sotni kozackich, zarząd Ordynacji zmusił chłopów z Wólki Wieprzeckiej, Wieprzca i Mokrego dom uiszczenia odszkodowania za straty poniesione podczas samowolnego zajmowania spornych obszarów leśnych i pastwiskowych.

1893r. – wg opisu z tego roku Wólka Wieprzecka składała się z folwarku i wsi, które należały do gminy Mokre i parafii Wielącza.

1905r. – we wsi została założona szkoła. Działała ona w karczmie ordynackiej do 1914r. Po I wojnie światowej jednoklasowa ludowa szkoła elementarna, licząca 66 uczniów, działała w wynajętym domu na wsi. Dopiero w latach 1937-1938 zbudowano w miejscowości nową szkołę 4-klasową. Chodziło do niej 145 uczniów. Przedwojennymi kierownikami szkoły byli: Maria Smalowa (1935-1939r.) i Eugeniusz Jareczek (1940-1942). Szkoła została zajęta przez wojska niemieckie w 1941r. i tym samym została zamknięta dla uczniów. W nieczynnym budynku spotykali się partyzanci, trwały tu przygotowania do słynnej bitwy pod Wojdą. W tę działalność był zaangażowany pochodzący ze Skaraszowa komendant rejonu BCh Marcin Olchowski ps. „Gwiazda”. W bitwie pod Wojdą brało udział 123 żołnierzy BCh, w tym 23 z Wólki Wieprzeckiej. Mimo oficjalnego zamknięcia szkoły, podczas okupacji hitlerowskiej we wsi istniała tajna szkoła powszehna, w której nauke prowadziła Leokadia Burzan. Do szkoły uczęszczało około 10 osób. Bezpośrednio po zakończeniu działań wojennych, w lutym 1945r. wznowiła działalność szkoła podstawowa o pięciu oddziałach. Jej stopień organizacyjny zmieniał się kilkakrotnie, by ostatecznie w 1999r. szkoła stała się sześcioklasową. W latach 1998-2001r. przedwojenny budynek szkolny został powiększony o nowe skrzydło i zmodernizowany, natomiast w 2002r. nadano szkole imię „Batalionów Chłopskich”. Wśród działalności organizacji szkolnych na uwagę zasługuje uczniowski Klub Sportowy „Iskra”. W okresie powojennym szkołą kierowali: Maria Smalowa (1944-1946r.), Stefania Mańkowa (1946-1949r.), Roman Służniewski (1949-1952r.), Adam Godzisz (1952-1953r.), Marian Świstek (1953-1954r.), Jadwiga Zawadzka (1954-1985r.), Wanda Drozd (1985-1986r.), Leszek Łepik (1986-2000r.), a od 2000r. dyrektorem szkoły jest Jadwiga Gorzała.

1942r. – wzmógł się terror niemiecki. Rozpoczęły się aresztowania pod zarzutem przynależności do partyzantki. 15.VIII do wsi przyjechali Niemcy i aresztowali trzech braci: Stanisława, Wacława i Józefa Niańko pod zarzutem przynależności do organizacji. 16 września rano Niemcy okrążyli wieś. Spędzili wszystkich mieszkańców na środek wsi, aresztowali 11 osób (Stanisława Zdybla, Władysława Mogielnickiego, Stanisława Kolanowskiego, Michała Burcona, Piotra Kozaczeńko, Michała Litwińca, Michała Karabina, Józefa Kowalczyka, Antoniego Sowę, Marcina Łaśkę i Pawła Sadłę) i wywieźli ich na Majdanek, gdzie zginęli. 18 września 1942r. aresztowano we wsi Franciszkę Olejarczuk za udzielanie pomocy partyzantom i stracono na Rotundzie w Zamościu. Taki sam los spotkał Stanisława Burcona z synem Mariuszem – podejrzanych o udział w Ruchu Oporu. Jesienią 1942r. żandarmeria niemiecka rozstrzelała we wsi 2 osoby.

16.IV.1943r. – aresztowani zostali za przynależność do Ruchu Oporu bracia Litwińcy. W tym samym dniu na własnym podwórku zostali zastrzeleni Jan i Władysław Smotrowie.

4/5.XI.1944r. – oddział AK spalił dom konfidenta UB, w którym zginęła jego żona.

lata 60-te XXw. – założony został punkt felczerski, a przy szkole powstało jednooddziałowe przedszkole publiczne.

1961r. – utworzono Szkołę Przysposobienia Rolniczego, zrzeszającą młodzież wiejską, która po ukończeniu siedmiu klas nie miała możliwości dalszej nauki, a dzięki szkole zdobywała szereg cennych informacji rolniczych, pozwalających lepiej kierować własnymi gospodarstwami rolniczymi. Szkoła ta działała do 1972r.

1964r. – powołano we wsi jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej. Założyli ją: Paweł Artymiak i Mieczysław Kozioł. Strażacy w 1968r. otrzymali motopompę, w 1980r. samochód, a w 1978r. zakończyli budowę nowej remizy.

od lat 90-tych – działa w miejscowości Stowarzyszenie Klub Abstynenta „Roztocze”.

 
We wsi istnieje gospodarstwo agroturystyczne „TARKA” ze stadniną koni wierzchowych rasy małopolskiej. Założone zostało przez Ryszarda i Elżbietę Szpatuśko w 1998r. Właściciele organizują od kilku lat znane już w regionie „Święto Konia Orientalnego” – imprezę popularyzującą konie rasy arabskiej i małopolskiej, ale również historię i walory turystyczne regionu.

Gmina Zamość, ul. Peowiaków 92, 22-400 Zamość, tel. 084 639 29 59, fax 084 639 23 64, e-mail: gmina@zamosc.pl