Gmina Zamość

Wólka Panieńska

Wieś położona we wschodniej części gminy Zamość.

Nazwa wsi występowała w różnych formach, zawsze jednak uwzględniając byłe właścicielki, czyli „panny” klaryski czy szarytki. W 1780r. jako Panieńskie, w 1811r. wskazana został po raz pierwszy jako Wólka Panieńska, a następnie w roku 1862 i 1893, jednakże w 1948 znowu użyto nazwy Panieńskie. Pod rokiem 1911 wspomina się nawet o Kolonii Wólka Panieńska, liczącej zaledwie 6 gospodarstw chłopskich.

1780r. – miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana pod nazwą Panieńskie – wraz z Jatutowem określana jako uposażenie klasztoru klarysek w Zamościu. W następnych dziesięcioleciach nazwa wsi występowała w różnych formach, zawsze jednak uwzględniając byłe właścicielki, czyli „panny” klaryski czy szarytki.

Początków obecnej wioski o nazwie Wólka Panieńska można doszukiwać się na przełomie XVII i XVIIIw., gdy wdowa-ordynatowa Anna z Gnińskich Zamoyska darowała klaryskom zamojskim wieś Jatutów z folwarkiem oraz pewne grunty sąsiedniej wsi Kalinowice. Właśnie te ostatnie grunty z czasem przyjęły nazwę Panieńskich, przez długi czas nie stanowiąc jakiejś odrębnej osady typu wiejskiego. Wówczas istotniejszą rolę odgrywał tu jedynie miejscowy folwark, rozwinięty w końcu XIXw.

3.II.1782r. – cesarz austriacki Józef II skasował w swej monarchii zakon klarysek, ich majątek został przejęty przez zaborczą administrację austriacką. Na prośbę ordynata Andrzeja Zamoyskiego (ówczesnego tajnego radcy dworu habsburskiego) władze zaborcze jesienią 1784r. przekazały zakonowi szarytek – zwanych też Siostrami Miłosierdzia – budynek klasztorny z przeznaczeniem na szpital i kościół. Przekazały im także folwark Jatutów Panieński w 1812r. szarytki zostały przeniesione do Szczebrzeszyna, a ich kościół, klasztor i szpital zostały zamienione na magazyny wojskowe.

1866r. – po tym roku Wólkę Panieńską przyjęto do rosyjskich dóbr rządowych. Wkrótce potem sprzedano ją w ręce prywatne. W 1883r. właścicielem tutejszego folwarku wymieniany był Feliks Kwiatkowski, którego spadkobiercy w 1901r. sprzedali Panieńskie Żydowi Aaronowi Pfefferowi z Zamościa. W 1913r. od Bajracha Pfeffera folwark (wraz z dobrami Mocówka) został zakupiony przez braci Salomona i Eliasza Epsztajnów oraz Sanela Garfinkiela, bogatych kupców zamojskich. Do nich należał jeszcze w 1928-1930r.

1925r. – wg inwentarza na terenie folwarcznym stały 2 domy mieszkalne, stajnia, obora, spichlerz, szopa, stodoła i chlewy. Ponadto w 1928r. (wg innych danych w 1895r.) założono tu kaflarnię, późniejszą cegielnię.

1939/1940r. – W Wólce Panieńskiej i Kalinowicach powstała konspiracyjna komórka ZWZ-AK, zorganizowana przez wachmistrza Andrzeja Wojtasa „Ciętego” i Henryka Juszczaka „Stena”, działająca na terenie powojennej gminy Nowa Osada.

1940r. – folwark z kaflarnią zostały skonfiskowane przez niemieckie władze okupacyjne jako mienie pożydowskie. W 1947r. kaflarnia została zwrócona synom S. Garfinkiela, a w 1958r. przejęta przez Skarb Państwa.

Pom wojnie rozwój wsi związany był z bliskim sąsiedztwem Zamościa i położeniem przy trasie krajowej Zamość-Tomaszów Lubelski-Hrebenne. Wynikiem tego jest ożywienie w budownictwie jednorodzinnym, szczególnie widoczne w ostatnim dwudziestoleciu.

W miejscowości dobrze funkcjonuje prywatny motel „Wojto”, oferujący wygodne pokoje i dobrą kuchnię.