Skokówka


Miejscowość położona w centralnej części gminy, pomiędzy Żdanowem, Zwódnem a Zamościem.

Pierwotna nazwa wsi Skokowice może pochodzić od staropolskiego skoku, w rozumieniu miejscowości położonej „okrakiem” nad wodami lub bagnami. Mało prawdopodobne natomiast jest, aby wiązała się ze staropolskim skokotliwym, czyli dumnym, pysznym, dostojnym, lub też skoknym, czyli głównym.

1450r. – pierwsze wzmianki o wsi, wtedy doszło do rozgraniczenia gruntów Skokówki i sąsiedniego Żdanowa pomiędzy braćmi Jakubem i Niemierzą Ostrowskimi. Jakub dostał wówczas Żdanów z Ostrowiem, zaś Niemierza Skokowice. Pierwsze znane rozgraniczenie obu miejscowości wskazywałoby, iż obie przed 1450r. stanowiły jedną całość topograficzną i być może Skokówka – jako wieś – została założona na gruntach starszego Żdanowa. Jeszcze w tym samym roku dziedzicem wsi wymieniany był tylko Niemierza „de Skokowice”, procesujący się o przygraniczne grunty z Janem (Andrzejem) z Szopinka.

1458r. – następna wzmianka o wsi – Niemierza ze Skokowic wziął w zastaw od swego brata Jakuba ze Żdanowa część Ostrów (czyli „Wyspę) w Żdanowie. W 1490r. bracia Mikołaj i Piotr Ostrowscy (synowie Niemierzy) byli już dziedzicami nie tylko Skokówki, lecz i Żdanowa oraz połowy Pniowa, zaś przed rokiem 1517 do dóbr Jana Ostrowskiego zaliczały się także sąsiednie Kalinowice. Jednakże z powodu kłopotów finansowych rodu Nimierzów-Ostrowskich Skokówka została oddana w zastaw Janowi Strusiowi z Komorowa w 1513r., a ten w 1514r. przekazał swe prawa do sum zastawnych na wsi Mikołajowi Zamoyskiemu, kanonikowi krakowskiemu. Ostatecznie w 1517r. Jan Niemierza-Ostrowski, syn Piotra, zrzekł się zadłużonych dóbr Skokówka, Żdanów, Kalinowice i połowy pniowa na rzecz braci Mikołaja i Feliksa Zamoyskich za kwotę 1.000 florenów.

19.III.1542r. – w drewnianym zameczku (dworze) urodził się sławny kanclerz i hetman wielki koronny Jan Zamoyski. Zameczek został wzniesiony przez Feliksa Zamoyskiego – dziadka Jana Zamoyskiego, być może na miejscu poprzedniego – nieobronnego – Ostrowskich. Musiało to nastąpić po 1514r, lub co bardziej prawdopodobne – po 1517r. Wydaje się, iż ów drewniany dwór Zamoyskich był typowym dla tych czasów obronnym „dworem za parkanem” szlachty średniej, opartym jeszcze na częstym w późnym średniowieczu schemacie niskiej wieży mieszkalnej. Jeśli tak było, przez analogię można spróbować go hipotetycznie zrekonstruować. Wzniesiony został na naturalnej małej wyspie wśród mokradeł, prawdopodobnie jeszcze podwyższonej usypanym ziemnym kopcem (platformą). Obok naturalnych walorów obronnych wyspy, zabezpieczony został dodatkowo ziemnym wałem i kamiennym lub drewnianym ogrodzeniem (murem) obwodowym z wrotami i (zwodzonym?) mostem. Sam właściwy dwór na planie kwadratu lub prostokąta składał się z 2 lub 3 poziomów. Najniższy poziom, czyli tzw. „niski sklep”, stanowiły zapewne kamienne przyziemia – piwnice o charakterze gospodarczym, zaś wyższy poziom, czyli „górny sklep”, miał charakter użytkowy. Był zaopatrzony w małe okna z błonami, a być może również otwory strzelnicze. Wykonano go z grubo ciosanych bali dębowych. Mógł być i trzeci poziom – piętro, który służył celom reprezentacyjnym i odpoczynkowi gospodarzy. Całość dachu została przykryta czterospadowym gontowym dachem, tzw. polskim. Wewnątrz budowli nie było dziedzińca. Za to była ona zaopatrzona w wielokątną drewnianą wieżę obserwacyjno-obronną ze zbrojownią. Wbrew pozorom taka fortalicja wcale nie była tak łatwym łupem nieprzyjaciela, wziąwszy pod uwagę niską skuteczność ówczesnej broni palnej i względną odporność drewna dębowego na ogień. Tak naprawdę jej najgroźniejszym wrogiem był upływa czasu i brak konserwacji. Relacje źródłowe wskazują na obszar dzisiejszego Zamczyska lub - co najbardziej prawdopodobne – tereny Rotundy. Rotunda w prostej linii jest położona bliżej Żdanowa i leżała przy zbiegu ówczesnego nurtu rzek Łabuńka i Topornica. Mogłaby być tez identyfikowana z wyżej wspomnianym Ostrowem.

1519r. – najazd tatarski i oblężenie dworu w Skokówce przypieczętowały losy wsi, która został wtedy zniszczona i nigdy już nie podniosła się z upadku. Nie wymienia jej nawet szczegółowy rejestr poborowy z 1564r. Wprawdzie w latach 1565-77, zgodnie z ówczesnym zwyczajem, dobra Skokówka były jeszcze zastawiane za pożyczki pieniężne (w 1565r. Stanisławowi Ostrorogowi kasztelanowi międzyrzeckiemu, w 1573r. – Mikołajowi Udryckiemu, a w 1574r. Pawłowi Korytce podkomorzemu przemyskiemu), lecz dotykało to konkretnych wsi Żdanów, Kalinowice czy Pniów. Natomiast nie ma mowy o Skokówce, lecz o dworze, pustych nieosiadłych gruntach lub ogólnie o dobrach, które jeszcze w 1583r. zwano „dobra Skokówka alias Nowe Zamoście”. Jednak Stanisław Zamoyski kasztelan chełmski i jego słynny brat Jan, kanclerz, do czasu założenia miasta Zamościa nadal tytułowali się dziedzicami na Skokówkach.

1580r. – na gruntach opustoszałej wsi Skokówka oraz części gruntów Kalinowic kanclerz Jan Zamoyski założył swe miasto Nowe Zamoście nad Wieprzcem.

Nazwa Skokówki zanika zupełnie aż do początków XXw., nie pojawiała się na mapach, a także w spisach ludności (nawet w 1921r.). wprawdzie pojawia się notka na planie folwarku Mokre z 1891r., że z tego są „grunty sprzedane do Kolonii Skokówka” jednak samej tej osady w planie nie uwzględniono. Po raz pierwszy widzimy ją – jako drobny przysiółek żdanowski – na wojskowej mapie topograficznej z 1935r., w zupełnie nowym miejscu, bliżej Żdanowa.

Znaczniejszy rozwój wsi przyniósł dopiero okres powojenny, a zwłaszcza ostatnie dwudziestolecie. Skokówka leżąca w bezpośrednim sąsiedztwie Zamościa stała się bardzo atrakcyjnym miejscem dla budownictwa jednorodzinnego. Jako pierwsza miejscowość w gminie posiada uzbrojenie we wszystkie podstawowe media. Z wytyczonymi i nazwanymi ulicami bardziej przypomina miejską dzielnicę willową niż wieś.
 

Powołano jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej i w 2005r. rozpoczęto budowę remizo-świetlicy.

Gmina Zamość, ul. Peowiaków 92, 22-400 Zamość, tel. 084 639 29 59, fax 084 639 23 64, e-mail: gmina@zamosc.pl