Siedliska


Wieś położona w zachodniej części gminy Zamość.
 

Nazwa pochodzi od siedliska – staropolskiego określenia (później zwłaszcza na polskich kresach wschodnich) gospodarstwa kmiecego z zabudowaniami, ale czasem także – miejsca przeznaczonego pod zabudowę wiejską.

1398r. – pierwsza wzmianka o Siedliskach (jako Syedlysczko) w akcie darowizny dóbr włości szczebrzeskiej Dymitra z Goraja bratankom, synom Iwonii z Klecia.

1553r. – we wsi istniała cerkiew prawosławna, jako siedziba parafii. Potem była to cerkiew grecko-katolicka pw. Trójcy Świętej. W 1696r. cerkiew nadal była notowana jako ośrodek parafialny i jeszcze w początkach XIXw. podlegali jej uniccy wierni z kilku okolicznych wsi, m.in. z Płoskiego, Bortatycz i Wielączy. W 1790r. proboszczem (parochem) był ks. Michał Ratkiewicz (Radkiewicz, zmarły w 1786r. w Siedliskach), po nim ks. Jan Niedźwiecki (zm. 1825r.), następnie ks. Józef Winnicki, wzmiankowany jeszcze w 1860r. w 1863r. z funduszów ordynackich wzniesiono tu nową murowaną cerkiew unicką, którą w 1875r. zaborcze władze rosyjskie zamieniły na prawosławną. Odnowiona po 1915r. (po wycofaniu się Rosjan) parafia grecko-katolicka istniała do II wojny światowej, a rozebrano ją w 1950r.

1786r. – w inwentarzu wymieniona jest istniejąca we wsi karczma i lasek do niej należący, zwany Pacówka.

1789r. – wieś liczyła 132 domy, był tu pop, bednarz, kowal, karczmarka (Barbara Cymbalicka). Najbogatszymi gospodarzami byli Gmiter Kiczuła i pop Michał Ratkiewicz.

22.II.1813r. – podczas odwrotu wojsk Napoleona kawaleria rosyjska zaatakowała i doszczętnie zniszczyła trzydziestoosobowy oddział polskich obrońców miasta Zamościa, których wysłano do Siedlisk celem zabezpieczenia podejść do twierdzy.

1865-1870r. – doszło do ostrych starć między chłopami siedliskimi a strażą lasów ordynackich, wywołanych sporami o serwituty.

1880r. – Siedliska należały do gminy Wysokie i parafii Wielącza. W ostatnim dwudziestoleciu XIXw. powstała tu rektyfikatornia.

1883r. – we wsi istniała szkoła początkowa. „Obliczona była przede wszystkim na zaspokojenie potrzeb oświatowych ludności prawosławnej, uważanej za jedynie wartościową pod względem państwowym”. W okresie międzywojennym działał przy szkole teatr, który wystawiał sztuki w języku ukraińskim i polskim. W 1938r. zakazano wystawiania sztuk w języku ukraińskim. Wiązało się to z wprowadzeniem represyjnej polityki rządu polskiego w stosunku do mniejszości ukraińskiej. Funkcjonowały tutaj też 3 orkiestry, chóry: cerkiewny i młodzieżowy (przy miejscowej szkole) oraz zespół taneczny.

I wojna światowa – podczas wojny prawosławni mieszkańcy wsi zostali przymusowo ewakuowani w głąb Rosji, skąd powrócili prawie wszyscy.

1918r. – w folwarku siedliskim doszło do strajku, który miał przebieg ostry.

17.IX.1939r. – miejscowi komuniści „z transparentami” powitali wkraczające do wsi oddziały Armii Czerwonej. Garstka młodzieży zgłosiła się nawet „na ochotnika” do Armii Czerwonej, by po kilku miesiącach wrócić do rodzinnej miejscowości.

W czasie okupacji mieszkańcy wsi pomagali radzieckim jeńcom z obozu na Karolówce. Wielu spośród nich ukrywało się w obejściach wsi, m.in. gen. S. Ogurcow, który później poległ w walkach partyzanckich na Zamojszczyźnie.

XII.1942r. – wysiedlenie wsi prze hitlerowców. Około 30 Polaków wywieziono, a blisko 300 Ukraińców (Rusinów) przesiedlono do powiatu hrubieszowskiego (większość z nich w 1944r. powróciła do Siedlisk). Polską nazwę wsi zmieniono na niemiecką Mattern. Do Siedlisk przesiedlono 40 rodzin niemieckich z Płoskiego.

5/6.VI.1943r. – 125-osobowy oddział AK dowodzony przez Stanisława Prusa „Adama” zaatakował nasiedloną wieś. Akcja polskiego podziemia stanowiła odwet za spalenie Soch i wymordowanie przez Niemców wszystkich tamtejszych mieszkańców. Podczas akcji trwającej od 23 do 2 w nocy partyzanci spalili 140 gospodarstw oraz zastrzelili 60 lub 74 „czarnych”. Dokonali też rekwizycji żywności i koni. W trakcie akcji został zastrzelony major SS – Nerold, który był szefem zamojskiej filii biura przesiedleńczego w Łodzi.

27.VII.1944r. – we wsi odbyło się  zebranie Powiatowej Rady Narodowej, której przewodniczącym wybrano Edwarda Dubiela z PPR.

1946-1947r. – w ramach Akcji „Wisła” miejscowi Ukraińcy zostali zmuszeni przez rząd Polski Ludowej do wyjazdu na radziecką Ukrainę, względnie do przeniesienia się na Ziemie Odzyskane.

1973r. – zaangażowanie mieszkańców wsi w okresie okupacji uhonorowane zostało brązowym orderem Krzyża Grunwaldu. Jest on eksponowany w gablocie izby pamięci w Szkole Podstawowej.

 
Jednym z największych przedsięwzięć w okresie powojennym była budowa szkoły. Do 1960r. mieściła się ona w drewnianym budynku. W 1958r. mieszkańcy wsi podjęli decyzję o budowie nowego, murowanego obiektu. Na miejsce budowy wybrano plac po dawnej cerkwi, którą rozebrano, a materiał z rozbiórki wykorzystano do budowy szkolnych budynków gospodarczych i częściowo szkoły. Uroczyste otwarcie nowego budynku szkolnego miało miejsce 1 września 1960r. Placówka wielokrotnie zmieniała stopień organizacyjny, by ostatecznie stać się szkołą sześcioklasową. W latach 1974-1976 była filią szkoły w Wielączy, a w latach 1976-1985 szkoły w Płoskiem. Szkołą w Siedliskach kierowali kolejno: Eugeniusz Garbaty (do 1958r.), Władysław Ostasz (1958-1964), Krystyna Janik (1964-1965), Jan Turczyn (1964-?), Maria Blaszka, Stefan Niedźwiecki (?-1991), Zofia Kasiedczak (1991-1994), Krzysztof Czerwieniec (1994-2005), a od 2005r. funkcję dyrektora szkoły pełni Teresa Małyszek.

 
Chlubą szkoły podstawowej i wsi jest Uczniowski Klub Sportowy „Azymut” z sekcją radioorientacji sportowej. Powstał on w 1996r. z inicjatywy nauczycieli: Krzysztofa Czerwieńca, dyrektora szkoły, i Leszka Stankiewicza, trenera, byłego reprezentanta Polski w tej dyscyplinie. Po skromnych początkach posypały się sukcesy, w tym na zawodach ogólnopolskich i międzynarodowych. Klub zdobył złote medale m.in. podczas Grand Prix 2003, mistrzostw Polski 2003, młodzieżowych mistrzostw Europy w Kijowie i dwukrotnie Puchar Ministra Edukacji Narodowej. Aż 5 wychowanków „Azymutu” powołanych zostało do kadry narodowej w biegach na radioorientację.

Gmina Zamość, ul. Peowiaków 92, 22-400 Zamość, tel. 084 639 29 59, fax 084 639 23 64, e-mail: gmina@zamosc.pl