Pniówek


Wieś położona we wschodniej części gminy Zamość. Początkowo zwana Pniowem (jeszcze w 1552 i  1564r. jako Pniow), jednakże już w 1607r. nazywana była Pniówkiem.

1404r. – pierwsza wzmianka o Pniowie – jan Czuryło (Cyryl), bratanek Dymitra z Goraja im współdziedzic włości szczebrzeskiej, protoplasta rodu Czuryłów ze Stojanic, podarował pół wsi swemu słudze Kryskowi na prawie lennym. Od Kryska wywodziła się lenna szlachta, która od posiadanej części wsi przyjęła nazwisko Pniowskich. Pniów w dokumentach określany był wówczas jako „villa vasallica”, czyli „wieś lenna”.

przed 1490r. – wieś najprawdopodobniej w drodze zapisu zastawnego, druga połowa wsi – bez zgody zwierzchnich panów ze Szczebrzeszyna, dostała się w ręce różnych posesorów (posiadaczy), m.in. Mikołaja i Piotra Niemierzów – Ostrowskich ze Skokowic i Żdanowa. Druga połowa wsi znalazła się w rękach zięcia Marka Pniowskiego Piotra Falibowskiego, męża Anny. Sąsiedztwo z Falibowskimi okazało się uciążliwe także dla dóbr ziemskich kanclerza Jana Zamoyskiego. W 1591r. Zamoyski skarżył się Górkom ze Szczebrzeszyna, że Krzysztof Falibowski wyrządzał szkody w barciach poddanych ordynackich. „Wreszcie roku 1602 Stanisław Falibowski Zofii z Zamościa Działyńskiej [rodzonej siostrze Jana Zamoyskiego] podczaszynie koronney za zezwoleniem Jana Zamoyskiego [jako ówczesnego pana włości szczebrzeskiej] za 3.500 złotych na wieczność przedał ...”.

1564r. – we wsi istniał mały folwark i karczma, a rozwój wsi utrudniało podmokłe i bagienne otoczenie.

po 1580/85r. – część Pniowa należąca doi Zamoyskich, przestała istnieć, gdyż właśnie na tych gruntach, a także na pewnych gruntach żdanowskich zwanych Zawodną (Zwódne), kanclerz Jan Zamoyski założył duży folwark Koźlerogi. Pozostał część ówczesnego Pniowa po roku 1607 nazywana była Pniówkiem.

1775r. -  we wsi zorganizowano nowy folwark

1786-1793r. – melioracja i adaptacja dotychczasowych nieużytków – syoano groble i kopano rowy.

1798r. – inwentarz z tego roku wymienia we wsi folwark, dwór, skarbiec murowany, budynki gospodarskie, karczmę zajezdną. Grobla przez łąki od Pniówka do Kalinowic rowami opatrzona i drzewem wierzbowym osadzona.

1803r. – inwentarz opisuje piwnicę murowaną sklepioną, folwark z drzewa, skarbiec murowany i inne budynki gospodarskie.

1807r. – w inwentarzu wymienione zostały dwór drewniany trynkowany, wewnątrz obiciem oklejony, folwark z drzewa tartego, piwnice murowaną sklepioną, piwnicę drugą murowaną, studnie dwie, karczmę zajezdną ze studnią.

1845-1846r. – dzięki specjalnemu zezwoleniu władz carskich, Żydzi mogli dzierżawić dobra ziemskie we wsi. Doszło także do rugów, czyli usuwania chłopów z ziemi. W 1845r. z Pniówka i Wirkowic , należących do Ordynacji Zamojskiej, rugowano w sumie 6 osób. W 1850r. w Pniówku 5 włościan pozbawiono gospodarstw chałupniczych. Przyczyną rugowania chłopów miało być nieuregulowanie świadczeń na rzecz Ordynacji. Po uwłaszczeniu w 1864r. chłopi z Pniówka wiedli spór z folwarkiem ordynackim o podział tzw. wspólnot, tj. ziemi wspólnie wykorzystywanej.

połowa XIXw. – we wsi funkcjonowała olejarnia. W 1850r. dzierżawca folwarku Pniówka – Żyd Józef Kahan – uzyskał zezwolenie na wtłaczanie oleju z rzepaku. Zezwolenie opiewało tylko na jeden rok i nie wiadomo czy było potem przedłużane.

XI.1918r. – w pierwszych dniach listopada doszło ww folwarku w Pniówku do strajku.

We wsi przez cały okres międzywojenny funkcjonowała szkoła powszechna. Powstała w 1918r. jako szkoła polska, jednoklasowa. W latach 20-tych i 30-tych była to szkoła dwuklasowa o czterech oddziałach. Mieściła się w domach prywatnych gospodarzy: Lupy, Szuwary, Szali, Klimka i Glinki. W okresie międzywojennym szkołą kierowali: Kazimiera Wodykowa (prawdopodobnie od 1933r. pełniła obowiązki dyrektora szkoły, wcześniej była szkoła o jednym nauczycielu), następnie nieznani z imienia: Kaczorowska, Dąbkowski i Kubicka. Lekcje w szkole odbywały się także w czasie okupacji niemieckiej, a naukę w tym czasie prowadzili Janina Staruch i Bronisław Kiciński. Do wyzwolenia szkoła mieściła się w domach prywatnych, a po reformie rolnej w 1944r. znalazła swoją siedzibę w części dworu. Jednoczesnie podjęto starania budowy nowej szkoły. Prace budowlane ukończono w 1967r. i tego samego roku oddano obiekt do użytku. Stopień organizacyjny szkoły zmieniał się wielokrotnie, od czteroklasowej, przez ośmioklasową od 1967r., ponownie czteroklasową w latach 1970-1975 i, po kolejnych kilku zmianach w latach 80-tych, sześcioklasową od 1999r. W 1998r. adaptowano na rzecz szkoły obiekt po dawnym punkcie skupu mleka, który mieści się obok szkoły. W czynie społecznym założono sieć elektryczną w tym budynku, który stał się pracownią do zajęć praktyczno – technicznych. Poważna rozbudowa obiektu szkolnego miała miejsce w latach 1997-1998. Szkołą w Pniówku w okresie powojennym kierowali: Janina Staruch (1944-1950), Janina Kubicka (1950-1952), Władysława Lotz (1952-1958), Kazimierz Bulak (1958-1979), Janina Krasna (1979-1980), Stanisław Struzik (1980-1987), Ryszard Skowyra (1987-2003), a od 2003r. do chwili obecnej funkcję dyrektora szkoły pełni Alina Korneluk.

Podczas okupacji hitlerowskiej w Pniówku i Kalinowicach istniała komórka konspiracyjna ZWZ-AK, zorganizowana na przełomie 1939 i 1940r. przez starszego wachmistrza Andrzeja Wojtasa „Ciętego” i Henryka Juszczaka „Stena: (lub „Przybył-Cień”). Dowódcą miejscowej drużyny (sekcji szturmowej) był kapral Edward Kudyk ps. „Prędki”, as jego zastępcą Lucjan Kudyk. 11.I.1943r. oddział AK pod dowództwem Jana Turowskiego „Norberta”, dokonał częściowego spalenia nasiedlonej przez Niemców wsi Wierzba. W trakcie potyczki zginęło 7 Niemców. W odwecie hitlerowcy rozstrzelali w Pniówku i Zwódnem kilka osób.
 
W trakcie realizacji planu „Burza” w Pniówku koncentrowała i reorganizowała się kompania ppor. Wacława Wnukowskiego „Kabla” z 9 pp AK, która o godz. 14 w dniu 25.VII.1944r. – po ucieczce Niemców – wkroczyła do Zamościa na 2 godziny przed przybyciem wojsk radzieckich. Następnie 29-30.VII.1944r. złożyła broń nowemu sowieckiemu komendantowi miasta – majorowi Szczercowowi.

1950r. – powstała we wsi jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Założyli ją Piotr Sokołowski i Gabriel Dziuba. W 1955r. oddany został do użytku nowy budynek remizy.

Gmina Zamość, ul. Peowiaków 92, 22-400 Zamość, tel. 084 639 29 59, fax 084 639 23 64, e-mail: gmina@zamosc.pl