Płoskie


Wieś położona w zachodniej części gminy Zamość.


Nazwa należy do typowych nazw topograficznych i wywodzi się od płaskiego terenu w tzw. padole Zamojskim.


1398r. – pierwsza wzmianka o wsi (jako Ploskye) w akcie darowizny dóbr włości szczebrzeskiej Dymitra z Goraja bratankom - synom Iwonii z Klecia.

1418r. – wieś znajdowała się już na terytorium lennym wobec Korony Polskiej – księstwa bełskiego Ziemowita IV Mazowieckiego. 23.I.1418r. książę Ziemowit nadał dziedzicom wsi Płoskie – braciom Tomkowi, Bogucie i Daćbogowi, wieś Wierzbę.

1430r. – odebrano Tomkowi z Płoskiego jego wieś rodową, przysądzając ją prywatnemu powiatowi szczebrzeskiemu rodu Gorayskich.

1471r. – jako posag Zygmunty, córki Prokopa ze Szczebrzeszyna Gorayskiego, Płoskie dostało się w ręce Jana Amora Tarnowskiego, ówczesnego kasztelana wojnickiego.

1514/1518r. – od Tarnowskich wieś przeszła na własność możnego rodu Kmitów z Wiśnicza.

1531r. – istniała we wsi cerkiew prawosławna, jako siedziba parafii, wzmiankowana w 1620r.

1555r. – wieś przechodzi do kolejnego rodu – Górków z Wielkopolski.

1582 – 1585r. – sypanie grobli podczas budowy miasta Zamościa.

1593r. – kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski nabył wieś od Czarnkowskich – spadkobierców Górków, wymarłych w 1592r. Kanclerz włączył Płoskie do Ordynacji.

1656r. – podczas tzw. potopu szwedzkiego i oblężenia twierdzy zamojskiej wieś poniosła znaczne straty.

1662r. – dzierżawcą folwarku był Bazyli Rudomicz – lekarz i rektor Akademii Zamojskiej, burmistrz zamojski.

1770-1800r. – zorganizowano w Płoskiem nowy folwark z dworkiem. W 1771r. zbudowano także nową karczmę.

1793-1800r. – zarząd ordynacki osadził we wsi 8 rodzin kolonistów niemieckich. W XIXw. koloniści ulegli całkowitej polonizacji.

1808r. – tutejsza (filialna wobec parafii w Siedliskach) drewniana cerkiew grecko – katolicka istniejąca od XVIw. została rozebrana, a materiał budulcowy wraz z dzwonami został sprzedany. Ówczesne zaborcze władze austriackie zarekwirowały liturgiczne srebra cerkiewne.

21.II.1813r. – podczas odwrotu wojsk Napoleona spod Moskwy doszło we wsi do walk między kawalerią rosyjską a polskimi obrońcami Zamościa. Podczas drugiej fazy oblężenia Zamościa w 1813r. 4.IV. obrońcy przeprowadzili skuteczny atak i zniszczyli baterie i umocnienia pod Cegielnią Płoską.

1828r. – funkcjonował tu drewniany młyn wodny.

1831r. – miejscowość została zniszczona w czasie drugiego oblężenia Zamościa przez Rosjan w czasie powstania listopadowego.

1831 i 1864r. – we wsi zamieszkiwali Żydzi, którzy częściowo zajmowali się rolnictwem, a częściowo furmaństwem i handlem.

1880r. – „wieś dzieliła się na dwie części i przy nich dwa folwarki”. Wtedy znajdowało się we wsi 8 domów dworskich i 57 włościańskich.

1906r. – we wsi miała miejsce próba agitacji, celem poparcia strajkujących robotników. W 1918r. podczas zaburzeń zamojskich chłopi polscy wyruszyli z pomocą dla robotników, a w X.1919r. robotnicy i służba miejscowych folwarków podpisali petycję Komitetu Robotniczego Robotników Rolnych z żądaniem poprawy bytu ekonomicznego i socjalnego.

VIII i IX. 1914r. – w okolicy Płoskiego toczone były krwawe walki pomiędzy wojskami austro – węgierskimi z 4 A gen. M. von Auffenberga a rosyjskimi z 5 A gen. P. Plehwe.

VI i VII. 1915r. – doszło do jeszcze bardziej krwawych zmagań, gdy oddziały austro – węgierskiej 4 A arcyks. Józefa Ferdynanda Habsburga i niemieckiej 11 A feldmarsz. A. von Mackensena zmusiły do odwrotu rosyjską 3 A gen. L. Lesza. Poległych żołnierzy pochowano potem na cmentarzu  wojennym na skraju lasu pomiędzy Kolonią Płoskie a folwarkiem w Wieprzcu. Ma tam spoczywać ok. 1000 Austriaków i tyle samo Rosjan w 25 ziemnych mogiłach. Latem 1915r. Austriacy rozpoczęli budowę kolejki wąskotorowej, prowadzącej z Płoskiego do cukrowni w Klemensowie, która funkcjonowała także w następnych latach.

1921r. – miejscowy folwark ordynacki Płoskie Główne był dzierżawiony przez Żyda Icka (Ignacego) Marguliesa z Zamościa, który dzierżawił także folwarki w Białowoli i Żdanowie. W tym czasie zarząd ordynacki utrzymywał we wsi skromną ochronkę (przedszkole), darmową dla pracowników ordynackiego klucza michalowskiego, a odpłatną dla pozostałej okolicznej ludności.

1928r. – z inicjatywy Józefa Łuczki powołana została jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. W tym samym roku strażacy rozpoczęli budowę remizy, zakończoną w 1930r.

1933r. – wystąpienie ze Stronnictwa Ludowego członków wsi Płoskie, którzy motywowali swoją decyzję „gołosłownością” haseł SL”.

 
W okresie międzywojennym funkcjonowała w Płoskiem szkoła, ale początki szkolnictwa w tej miejscowości sięgają jeszcze okresu przed I wojną światową. Istniała wówczas tzw. szkoła cerkiewna, założona ok. 1905-1906r. z jednym nauczycielem, w której nauka odbywała się w języku rosyjskim. Tuż po odzyskaniu niepodległości w 1918r. zorganizowano  szkołę polską. Początkowo mieściła się ona w drewnianym starym budynku, ale już w 1926r. oddano do użytku nowy, murowany budynek szkolny. Od początku lat 20-tych do 1941r. kierownikiem szkoły w Płoskiem był Stanisław Przełucki.
 
31.VIII-5.IX.1939r. – w rejonie Płoskiego i Siedlisk odbywała się mobilizacja III dywizjonu 3 pułku artylerii lekkiej z Zamościa.

30.VI.1941r. – wg sprawozdania z tego dnia Żydowskiej Samopomocy Społecznej dla rządu Generalnej Guberni dotyczącego sytuacji Żydów w obozach pracy, w Płoskiem znajdował się obóz dla 350 Żydów. Niedaleko, w Karolówce, znajdował się obóz dla jeńców radzieckich, którym mieszkańcy wsi udzielali pomocy żywnościowej.

wiosna 1941r. – Płoskie zostało objęcie tzw. Akcją Deutschamnige – jej celem była regermanizacja potomków osadników niemieckich.

5-20.XII.1942r. – hitlerowcy przeprowadzili wysiedlenie wsi, podczas którego zabili 6-osobową rodzinę Władysława Uszajca. Zgodnie z planami osadniczymi w Ebenheim (taką nazwę nadali wsi Niemcy) zasiedlonych miało być 47 gospodarstw. Czterdzieści rodzin niemieckich miano następnie przesiedlić do Siedlisk.

5.XI.1943r. – pluton AK pod dowództwem Antoniego Bajana „Groma” starł się z kolonistami niemieckimi, jednego z nich zabijając.

15.III.1944r. – pchor. Jerzy Prystapczuk ps. „Ryś” z oddziału AK Podkowy, na tutejszej szosie, podczas legitymowania go przez dwóch kolonistów niemieckich, jednego z nich zastrzelił, a drugiego zmusił do ucieczki. I porzucenia broni.

 
Wkrótce po wojnie wznowiła działalność szkoła podstawowa. W jej budynku, powstałym w okresie międzywojennym, Niemcy w czasie okupacji urządzili sobie mieszkania, a akta i dobytek szkolny zniszczyli. W 1945r. kierownik szkoły Stanisław Przełucki zorganizował placówkę od początku. W ciągu kilku kolejnych lat budynek szkoły został wyremontowany i nieco unowocześniony. W 1978r. wybudowano do szkoły drogę dojazdową. W 1997r. oddano do użytku budynek północnego skrzydła, dostawiony do starego budynku, natomiast w 2002r. wykonano kolejną przebudowę i rozbudowę szkoły dla potrzeb gimnazjum. Stopień organizacyjny szkoły w Płoskiem zmieniał się wielokrotnie, by ostatecznie powstał Zespół Szkół w Płoskiem składający się z sześcioklasowej Szkoły Podstawowej i trzyletniego Gimnazjum. Zespól Szkół otrzymał imię Jana Pawła II. Placówką w okresie powojennym kierowali: Stanisław Przełucki (do 1950r.), Jan Nowak (1950-1955), Jadwiga Jakubowska (1955-1959), Józef Krukowski (1959-1972), Teresa Berlin (1972-1973), Mieczysław Urban (1973-1975), Halina Urban (1975-1990), Tadeusz Gruszka (1990-1997), Urszula Sowińska (1997-2002), Halina Zychowicz (1999-2002), natomiast od 2002r. funkcję dyrektora pełni Leszek Łepik.
 
1961r. – oddano do użytku Dom Ludowy zbudowany w czynie społecznym obok budynku szkoły.

1962r. – jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej doczekała się nowej, murowanej remizy.

W Płoskiem znajduje się siedziba Instytutu Nauk Rolniczych Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Większa jego część znajduje się jednak przy ulicy Szczebrzeskiej Z Zamościu. Instytut istnieje od 1980r. i kształci blisko 800 studentów.


We Płoskiem działa klub sportowy „Płoszczanin” i funkcjonuje  filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Sitańcu.

Gmina Zamość, ul. Peowiaków 92, 22-400 Zamość, tel. 084 639 29 59, fax 084 639 23 64, e-mail: gmina@zamosc.pl